1. Inleiding.

Bij de aanpak volgens het LCA-systeem wordt elke ‘levensfase’ van een product onder de loep genomen om te bepalen waar de knelpunten betreffende milieu liggen.

De levenscyclus van een bepaald product begint bij het winnen of fabriceren van de grondstoffen. Elke stap in de verwerkingsfasen wordt geanalyseerd om de probleempunten op te sporen. Daarna wordt de gebruiksfase bekeken en ten slotte de afvalverwerking.

Klassiek worden in een LCA enkel de milieuaspecten in rekening gebracht, men spreekt ook wel van milieubalansen in dat geval.

Het is echter mogelijk ook andere elementen die passen in het kader van duurzaam ondernemen, op te nemen. Het gaat dan in het bijzonder over socio-economische - en
veiligheidsaspecten.

Het is een aanpak die bovendien past in de huidige gangbare beleidsmethodes inzake schadelijke stoffen volgens het voorzorgsprincipe.
Deze is in de eerste plaats proactief. Dit wil zeggen dat men vooraf de effecten van een bepaalde stof, productie,  etc…, op mens en milieu inschat, om de negatieve impact zoveel mogelijk te beperken.

Dit in tegenstelling tot een louter curatieve aanpak die alleen de gevolgen aanpakt als ze zich stellen; wanneer het eigenlijk te laat is met andere woorden.

De verklaring van Rio 1992 zegt immers: “Ter bescherming van het milieu moet het voorzorgsbeginsel door de landen, afhankelijk van hun mogelijkheden, op zoveel mogelijk
gebieden worden toegepast. Als er gevaar bestaat voor ernstige of irreversibele schade mag wetenschappelijke onzekerheid niet als reden worden aangevoerd om kostenefficiënte maatregelen ter voorkoming van achteruitgang van het milieu uit te stellen”

2. Grondstoffen.

Al van bij de keuze van de grondstof kan men rekening houden met een aantal zaken.

Het kan dan gaan over de impact op de omgeving bij de ontginning of productie.
Ontstaan er schadelijke stoffen? Is er veel stofontwikkeling? Enzovoort.

Zijn de sociale voorwaarden van de werknemers aanvaardbaar? Is er veel transport nodig?

3. Verwerkingsfase.

De verwerking van de verschillende grondstoffen en/of componenten is vaak de meest belastende fase voor het milieu.
Bij de klassieke productiemethoden is er een te groot energie- en/of waterverbruik.
Via allerlei energiescans en andere audits heeft men de afgelopen jaren alleszins werk gemaakt van besparende maatregelen mbt water en energie.
Ook het groeiend besef van de klimaatproblematiek heeft zijn impact op het energieverbruik.
Het is immers een win-win-win situatie waarbij de producent bespaart (zeker door het afsluiten van lucratieve convenanten met de overheid),

het milieu baat heeft en de mens ook zijn voordeel haalt.

Aan andere aspecten op vlak van productveiligheid bijvoorbeeld, kunnen nog serieuze vorderingen gemaakt worden (een sterk REACH in plaats van de huidige zwakke tekst)
Transport en verpakkingsmateriaal zijn ook hier belangrijke factoren.
De vorm bepaalt bijvoorbeeld de stapelbaarheid van producten.

Maar ook de werkvoorwaarden (blootstelling) van de werknemers en aspecten tgv de mondialisering (Fair Trade?), kunnen hier tijdens een LCA aan bod komen.

Duurzaam ondernemen stuurt aan op win-win-win situaties.
De producent bespaart (economische win), de werknemer heeft er zijn voordeel bij (menselijke win) en het milieu wordt gespaard (derde win)

De LCA is een instrument om daar naar toe te werken.

4. Gebruiksfase.

Het gebruik van tussenproducten, halffabricaten ed, heeft soms dezelfde aandachtspunten
als de fabricatiefase.
Belangrijk nieuw gegeven is de assemblage van verschillende componenten en dus ook de mate waarin achteraf de verschillende onderdelen uit mekaar te halen zijn.
Deze zal in grote mate bepalen in hoeverre het materiaal kan hergebruikt, gerecycleerd of anders verwerkt zal kunnen worden.

Bij de gebruiksfase van het eindproduct (door de consument) zal het vooral belangrijk zijn om afval te voorkomen. Verpakkingsmateriaal is bijvoorbeeld bijna altijd afval.
De toxiciteit van de gebruikte materialen is ook hier van belang voor de gebruiker,
net als ergonomie ed.
Ook het energieverbruik (of verbruik van andere grondstoffen) speelt hier natuurlijk een rol
mbt de milieu-impact van het product.

5.  Afvalfase.

Uiteraard is het de bedoeling zo weinig mogelijk afval te produceren.

Het is daarom noodzakelijk al van bij de ontwerpfase van het product hiermee rekening te houden.
Het is het ontwerp dat bepaald of het product makkelijk demonteerbaar is, of (sommige) componenten herbruikbaar zijn, of het geheel veel grondstof of energie verbruikt, of de restfase recycleerbaar zal zijn enzovoort.
Het ontwerp of concept is dus de cruciale fase van de LCA.

Toen De Kat in de jaren ’70 opkwam voor het milieu, was één van de acties een PET-inzamelingsactie. Hij kon toen uiteraard niet weten dat de gebruikte flessen konden herwerkt worden tot bijvoorbeeld fleece-textiel…

Afval kan dus secundaire grondstof worden.

Bedrijven kunnen door slimme clustervorming dus ook mekaars afval gebruiken als grondstof, zonder dat er veel transport voor nodig is!
Bedrijventerreinen kunnen op zo’n manier aangelegd worden dat er een optimale samenwerking en synergie kan ontstaan. Duurzaam en milieuvriendelijk…

6. Besluit.

Duurzame ontwikkeling en innovatie kunnen helpen om meer efficiënte en milieuvriendelijke technieken en materialen te ontwikkelen. De LCA is een instrument om dit te bewerkstelligen. C2C is een filosofie die overal ingang zou moeten vinden.

De verschillende fasen van de LCA-aanpak:

·           In de eerste fase wordt het doel en de reikwijdte van het onderzoek in relatie tot de beoogde applicatie bepaald.

o        Het doel wordt bepaald door:

§     het vaststellen van een exacte vraagstelling,

§     de doelgroep

§     en de beoogde toepassing.

o        De reikwijdte wordt bepaald door:

§     het tijdsbestek,

§     het geografische en het technologische bereik,

§     de gebruikte analysemethode,

§     de nauwkeurigheid van het onderzoek in verhouding tot de doelstelling.

·           De tweede fase is de inventarisatiefase, waarin het productsysteem wordt gedefinieerd. Hiervoor worden de inputs vanuit en outputs naar het milieu gekwantificeerd in functionele eenheden. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van een aantal stappen:

o        het afbakenen van systeemgrenzen,

o        het opstellen van procesbomen van eenheidsprocessen,

o        het verzamelen van gegevens voor elk proces,

o        het maken van toerekeningstappen voor multifunctionele processen

o        het voltooien van de afsluitende berekeningen.

·           In de derde fase worden de resultaten van de inventarisatie vertaald naar termen van milieu effecten en maatschappelijke voorkeuren. Daarbij is het belangrijk de verkregen resultaten uit fase twee zo te presenteren dat de impacts duidelijk worden. Dit kan o.a. door het normaliseren van de gegevens, waarbij alle gegevens worden gepresenteerd in dezelfde eenheden, of middels het toekennen van bijvoorbeeld wegingsfactoren.

·           In deze vierde en laatste fase worden de resultaten en aannames van de eerdere fasen geëvalueerd en worden conclusies getrokken. Ook deze fase kan weer in een aantal stappen onderscheiden worden:

o        een evaluatie van de resultaten in termen van consistentie en volledigheid,

o        een analyse van de resultaten

o         en de formulering van de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek.